Bỏng Lạnh Là Gì? Cách Phòng Tránh Trong Môi Trường Lao Động

Khi nhắc đến bỏng thì phần lớn thường nghĩ ngay đến những tai nạn liên quan đến nhiệt độ cao như nước sôi, lửa hoặc dầu nóng. Tuy nhiên, có một loại bỏng ít được chú ý hơn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng, đó là bỏng lạnh. 

Vậy bỏng lạnh là gì? Tại sao nó lại nguy hiểm trong môi trường lao động? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về hiện tượng này, cách nhận biết, sơ cứu và phòng tránh hiệu quả nhằm đảm bảo sức khỏe và an toàn lao động.

Bỏng lạnh là gì?

Bỏng lạnh khi da tiếp xúc với nhiệt độ cực thấp

Bỏng lạnh là tình trạng mô và tế bào cơ thể bị tổn thương do tiếp xúc với nhiệt độ cực thấp trong một khoảng thời gian nhất định. Thường xảy ra ở các bộ phận như ngón tay, ngón chân, mũi, tai, má và cằm. Khi da tiếp xúc trực tiếp với môi trường lạnh buốt, đặc biệt là dưới 0°C.

Bỏng lạnh và bỏng nhiệt đều là những tổn thương trên da, nhưng về bản chất, nguyên nhân cũng như cách nhận biết và xử lý lại hoàn toàn khác nhau. Về bỏng lạnh xảy ra do tiếp xúc với nhiệt độ cực thấp trong thời gian dài và bỏng nhiệt lại là hậu quả của việc da tiếp xúc với nhiệt độ cao như lửa, hơi nước nóng, dầu sôi hoặc các vật thể nóng.

Tương tự như bỏng nhiệt thì bỏng lạnh cũng được phân chia thành nhiều cấp độ, tùy theo mức độ tổn thương mô.

4 cấp độ bỏng từ nhẹ đến rất nặng nên biết

- Bỏng lạnh cấp độ 1 (nhẹ): Da lạnh, nhợt nhạt, sau đó chuyển đỏ khi được làm ấm. Có cảm giác châm chích, tế nhẹ và không để lại tổn thương mô vĩnh viễn nếu xử lý kịp thời.

- Bỏng lạnh cấp độ 2 (trung bình): Xuất hiện mụn nước chứa dịch trong hoặc đục, da có thể chuyển màu xanh tìm hoặc xám và cảm giác đau rát mạnh, có thể kéo dài nhiều ngày.

- Bỏng lạnh cấp độ 3 (nặng): Da sẫm màu, có thể chuyển đen và mất hoàn toàn cảm giác tại vùng bị thương. Tổn thương mô sâu, có thể dẫn đến hoại tử, thậm chí cần phẫu thuật cắt bỏ.

- Bỏng lạnh cấp độ 4 (rất nặng - hiếm gặp): Tổn thương xuyên qua da, tới cơ, gân, xương và nguy cơ cao mất chi thể nếu không được điều trị kịp thời.

Nguyên nhân gây bỏng lạnh trong lao động

Hiểu rõ nguyên nhân gây bỏng lạnh là bước đầu tiên để có thể xây dựng biện pháp phòng ngừa hiệu quả trong môi trường làm việc. Trong thực tế, rất nhiều trường hợp bỏng lạnh xảy ra không phải do tai nạn bất ngờ, mà đến từ sự chủ quan, thiếu hiểu biết hoặc không tuân thủ đúng quy trình bảo hộ an toàn.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến bị bỏng lạnh

Một trong những nguyên nhân chính gây bỏng lạnh trong lao động là làm việc lâu dài trong môi trường có nhiệt độ thấp dưới 0°C. Các ngành nghề thường xuyên tiếp xúc với điều kiện khắc nghiệt gồm công nhân kho đông lạnh, người lao động ngoài trời mùa đông.

Không chỉ nhiệt độ môi trường, việc tiếp xúc trực tiếp với các vật liệu hoặc hóa chất có khả năng làm lạnh sâu cũng có thể gây bỏng lạnh nghiêm trọng. Một số ví dụ điển hình như chất làm lạnh công nghiệp, băng khô (CO2 rắn), kim loại lạnh…

Một nguyên nhân thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua chính là sự chủ quan trong việc sử dụng thiết bị bảo hộ lao động. Những sai lầm phổ biến gồm không đeo găng tay chống lạnh, mang giày không đủ cách nhiệt, mặc quần áo không đủ ấm hoặc thấm nước, không sử dụng mũ, khẩu trang giữ nhiệt.

Triệu chứng nhận biết bỏng lạnh

Tuy nhiên, do bỏng lạnh diễn ra trong điều kiện nhiệt độ thấp, nơi cảm giác đau hoặc tê thường bị che mờ bởi lạnh giá, nhiều người không kịp phát hiện cho đến khi tổn thương mô đã rõ rệt. Việc nắm rõ các dấu hiệu nhận biết là vô cùng cần thiết, đặc biệt trong môi trường làm việc có yếu tố lạnh cực độ.

Với giai đoạn đầu (cấp độ 1 - bỏng lạnh nhẹ) có triệu chứng cảm giác tê buốt hoặc châm chích, da tái nhợt hoặc trắng xanh, mất cảm giác tạm thời và khi được làm ấm. Và giai đoạn trung bình (cấp độ 2 - bỏng lạnh trung bình) da bắt đầu sưng và đỏ, xuất hiện mụn nước, đau nhức, rát, da chuyển màu tím tái hoặc xám.

Còn ở giai đoạn nặng (cấp độ 3 và 4 - bỏng lạnh sâu) có triệu chứng da chuyển màu đen hoặc xám tro, mất hoàn toàn cảm giác, mô cứng và không đàn hồi, có thể kèm theo sốt, ớn lạnh, mệt mỏi toàn thân.

Cách sơ cứu khi bị bỏng lạnh

Sơ cứu đúng cách từ những phút đầu tiên khi phát hiện bỏng lạnh đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc ngăn chặn tổn thương mô lan rộng, giảm nguy cơ hoại tử và tăng khả năng phục hồi hoàn toàn. Vậy nếu bạn đã biết bỏng lạnh là gì, làm sao để xử trí an toàn khi sự cố xảy ra?

Những bước cơ bản để sơ cứu bỏng lạnh

Đưa nạn nhân ra khỏi môi trường lạnh càng sớm càng tốt

Ngay khi nhận thấy dấu hiệu nghi ngờ bỏng lạnh, việc đầu tiên là chấm dứt ngay việc tiếp xúc với nhiệt độ thấp và di chuyển người bị nạn vào nơi kín gió, có mái che hoặc khu vực ấm. Nếu không có chỗ trú ấm ngay lập tức thì cần che chắn vùng bị bỏng lạnh bằng khăn, áo khoác hoặc bất kỳ vật liệu cách nhiệt nào có sẵn.

Làm ấm vùng bị bỏng lạnh một cách từ từ

Đây là bước sơ cứu cốt lõi trong điều trị bỏng lạnh, nhưng cực kỳ thận trọng cần ngâm vùng bị bỏng lạnh (tay, chân) vào nước ấm từ 37°C đến 40°C, không vượt quá 42°C. Ngâm 15 - 30 phút hoặc cho đến khi da trở nên mềm mại, có cảm giác trở lại hoặc chuyển sang màu hồng nhạt. Trong quá trình ngâm, người bị bỏng lạnh có thể cảm thấy đau rát, châm chích, điều này là bình thường.

Không chà xát, không xoa bóp vùng da bị bỏng lạnh

Một trong những sai lầm phổ biến là xoa bóp để làm ấm khu vực bị tổn thương. Nhưng trên thực tế việc chà xát vùng bị bỏng (bằng tay, tuyết hoặc khăn) có thể làm vỡ các mạch máu nhỏ và phá hủy mô yếu ớt, khiến tình trạng tồi tệ hơn. Tuyệt đối không bẻ, nắn hoặc làm vỡ các mụn nước nếu có xuất hiện, có thể gây nhiễm trùng.

Bảo vệ an toàn và cần nắm bắt kiến thức cơ bản khi sơ cứu

Băng nhẹ vùng da bị tổn thương

Sau khi làm ấm đúng cách thì cần băng vùng bị bỏng lạnh bằng góc vô trùng hoặc vải mềm, sạch. Không quấn chặt, chỉ băng nhẹ để tránh áp lực lên mô đang hồi phục. Và nếu bỏng lạnh ở tay hoặc chân, nên đặt miếng gạc giữa các ngón tay/ ngón chân để tránh dính vào nhau.

Giữ cơ thể ấm toàn diện

Không chỉ làm ấm vùng bị tổn thương, người sơ cứu cần chú ý giữ ấm toàn thân cho nạn nhân cần đắp chăn, sử dụng quần áo khô, ấm. Có thể cho uống nước ấm (không có caffeine hoặc cồn) để hỗ trợ tuần hoàn máu. Tuyệt đối không cho uống rượu vì rượu gây giãn mạch, làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn.

Đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt

Sau khi sơ cứu ban đầu, cần đưa nạn nhân đến cơ sở y tế để đánh giá chính xác mức độ tổn thương và có phác đồ điều trị phù hợp. Các trường hợp có mụn nước, mất cảm giác lâu, da chuyển màu tím đen hoặc đau nhức dữ dội đều cần can thiệp y khoa. Trong trường hợp nghi ngờ hoại tử, người bệnh có thể cần theo dõi, dùng thuốc.

Cách phòng ngừa bỏng lạnh trong môi trường lao động

Sau khi hiểu rõ bỏng lạnh là gì, nguyên nhân, triệu chứng và cách sơ cứu, điều quan trọng tiếp theo là làm sao để phòng tránh tình trạng nguy hiểm này xảy ra ngay từ đầu. Phòng ngừa bỏng lạnh không chỉ bảo vệ sức khỏe người lao động, mà còn góp phần nâng cao năng suất, giảm thiểu chi phí y tế, gián đoạn sản xuất và các rủi ro pháp lý liên quan đến an toàn lao động.

Dưới đây là những giải pháp thực tế và hiệu quả nhất mà doanh nghiệp và người lao động có thể áp dụng.

Sử dụng thiết bị bảo hộ phù hợp

Việc trang bị đầy đủ và đúng loại thiết bị bảo hộ lao động chuyên dụng cho môi trường lạnh là yếu tố bắt buộc. Đây là việc giúp cơ thể chống lại tổn thương do nhiệt độ thấp.

Các thiết bị bảo hộ lao động đảm bảo cơ thể chống tổn thương khi tiếp xúc với môi trường lạnh

- Găng tay cách nhiệt

Găng tay phải được thiết kế chống thấm nước, giữ nhiệt tốt và có lớp lót dày.

Trong môi trường tiếp xúc hóa chất lạnh hoặc kim loại lạnh nên dùng găng tay chuyên dụng có khả năng chống đông cứng, chống hóa chất.

Găng tay cần phù hợp kích cỡ tay người dùng để đảm bảo linh hoạt và an toàn thao tác.

- Giày bảo hộ chống lạnh

Giày bảo hộ nên có lớp lót giữ nhiệt bên trong, đế chống trượt để đảm bảo an toàn trong môi trường có băng tuyết hoặc sàn trơn trượt.

Ưu tiên chọn giày có khả năng chống thấm nước, để tránh tình trạng bàn chân bị ẩm, nguyên nhân khiến bỏng lạnh xảy ra nhanh hơn.

- Quần áo bảo hộ giữ ấm

Quần áo phải đủ dày, nhiều lớp (3 lớp lý tưởng: hút ẩm - giữ nhiệt - chắn gió).

Nên sử dụng chất liệu cách nhiệt, chống gió và chống nước.

Không nên mặc quần áo bó sát, sẽ cản trở lưu thông máu gây lạnh nhanh hơn.

- Mũ bảo hộ và khẩu trang giữ nhiệt

Đầu và mặt là khu vực mất nhiệt nhanh nhất, do đó mũ trùm đầu và khẩu trang giữ ấm là bắt buộc khi làm việc ngoài trời lạnh hoặc trong kho đông.

Đặc biệt, nên sử dụng bịt tai vì tai là nơi dễ bị bỏng lạnh nhưng thương bị bỏ quên.

Những lưu ý trong tổ chức lao động ở môi trường lạnh 

Lưu ý trong tổ chức lao động

Bên cạnh thiết bị cá nhân, cách tổ chức công việc và điều kiện làm việc cũng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc giảm nguy cơ bỏng lạnh. Đây là trách nhiệm không chỉ của người lao động mà còn là nghĩa vụ của người sử dụng lao động theo luật An toàn - Vệ sinh Lao động.

- Hạn chế thời gian làm việc ngoài trời lạnh.

- Cung cấp nơi nghỉ ấm cho công nhân.

- Huấn luyện kỹ năng sơ cứu cơ bản.

- Theo dõi sức khỏe người lao động trong mùa lạnh.

Bỏng lạnh là một trong những rủi ro tiềm ẩn nhưng thường bị xem nhẹ trong nhiều môi trường lao động tại Việt Nam. Qua bài viết, chúng ta đã hiểu rõ bỏng lạnh là gì, nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, cách sơ cứu cũng như các giải pháp phòng ngừa hiệu quả. Điều này quan trọng nhất là phòng ngừa luôn tốt hơn chữa trị.

Để hỗ trợ các doanh nghiệp và cá nhân chủ động trong công tác phòng chống bỏng lạnh và đảm bảo an toàn lao động nói chung. Bảo Hộ An Toàn Việt hiện là một trong những đơn vị uy tín chuyên cung cấp các thiết bị bảo hộ lao động chất lượng cao, gồm găng tay cách nhiệt, quần áo giữ ấm chuyên dụng, giày chống lạnh, khẩu trang bảo hộ và nhiều sản phẩm khác đạt chuẩn an toàn quốc tế.