Khí Thải Là Gì? Phân Loại, Tiêu Chuẩn An Toàn Tại Việt Nam

Không chỉ có nước thải và rác thải mà khí thải cũng có khả năng gây ảnh hưởng đến môi trường và đến sức khỏe con người. Vì vậy, các tiêu chuẩn khí thải đã được đưa ra để giảm thiểu tác động của khí thải đến môi trường và sức khỏe. Để có cái nhìn toàn diện về khí thải là gì, các loại khí thải và tiêu chuẩn khí thải tại Việt Nam thì hãy cùng An Toàn Việt tìm hiểu với bài viết sau đây.

Khí thải là gì? Những điều bạn cần biết về khí thải

Khí thải là hỗn hợp tồn tại ở dạng khí hoặc hơi thải ra môi trường thông qua hoạt động sản xuất, giao thông, sinh hoạt và cả từ các hiện tượng tự nhiên. Các loại khí độc hại này gây ô nhiễm không khí và là nguyên nhân chính dẫn đến biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính, các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Khí thải được hình thành chủ yếu qua hoạt động của con người

Nguồn gốc chính của khí thải

- Hoạt động sản xuất công nghiệp: Các nhà máy nhiệt điện, hóa chất, luyện kim, xi măng… thải ra lượng lớn các chất độc hại.

- Giao thông vận tải: Đốt cháy xăng, dầu trong động cơ ô tô, xe máy, tàu hỏa, máy bay…

- Sinh hoạt và thương mại: Đốt rác, nấu ăn, hệ thống sưởi…

- Nông nghiệp: Phân bón, chăn nuôi thải ra CH₄ 

- Nguồn tự nhiên: Núi lửa phun trào, cháy rừng tự nhiên, phân hủy chất hữu cơ…

>>> Tham khảo thêm bài viết sau: Khí Độc Là Gì? Mức Độ Nguy Hiểm & Biện Pháp Bảo Vệ

Những loại khí thải thường gặp

Mỗi năm, lượng khí thải thải ra môi trường ngày càng tăng cao với các thành phần khí độc hại. Những chất này gây ô nhiễm không khí cục bộ và nguyên nhân chính dẫn đến các vấn đề môi trường toàn cầu. Chúng ta cùng tìm hiểu rõ về các loại khí thải trong cuộc sống dưới đây.

Khí CO2

Khí CO2 (Carbon dioxide​) là loại khí thải phổ biến nhất, chiếm tỉ lệ lớn trong tổng lượng khí thải toàn cầu, chủ yếu sinh ra từ quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ, khí đốt… hay là trong công nghiệp, phương tiện giao thông, phá rừng…

Nồng độ CO2​ tăng cao gây ra hiệu ứng nhà kính

Mặc dù CO2​ là một phần tự nhiên của khí quyển, nhưng nồng độ CO2​ tăng cao gây ra hiệu ứng nhà kính, dẫn đến biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Ngoài ra, cũng làm axit hóa đại dương, đe dọa sinh vật biển. Ở nồng độ cao, khí này có thể gây các vấn đề sức khỏe như đau đầu, chóng mặt, thậm chí gây ngạt thở…

Biện pháp kiểm soát

Tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió).

Áp dụng công nghệ thu hồi và lưu trữ CO2 (CCS) trong công nghiệp.

Trồng rừng, bảo vệ rừng để hấp thụ khí CO2 tự nhiên

Khí NOx

Khí NOx​ (Nitơ Oxit) bao gồm NO và NO₂​, là các khí độc hại sinh ra chủ yếu từ động cơ đốt trong của phương tiện giao thông và các nhà máy công nghiệp, điện. 

Ngoài ra, chúng là nguyên nhân chính gây ra mưa axit, làm thoái hóa đất, ăn mòn kim loại và bên cạnh đó còn phá hủy công trình, hệ sinh thái. Khi kết hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC) dưới tác dụng của ánh sáng mặt trời, tạo ra khói bụi quang hóa gây ô nhiễm không khí và giảm tầm nhìn thường gặp ở các đô thị lớn như Hà Nội, TP. HCM.

Khí NOx sinh ra chủ yếu từ động cơ đốt trong

Về sức khỏe, NOx có thể gây kích ứng về hệ hô hấp, giảm khả năng trao đổi oxy trong máu và làm trầm trọng các bệnh về phổi. Nhiều quốc gia hiện nay đã áp dụng tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt để giới hạn lượng NOx được phép phát tán ra môi trường.

Khí SO₂

Lưu huỳnh dioxit (SO₂​) là khí độc hại có mùi hắc, dễ nhận biết, sinh ra từ việc đốt than, dầu mỏ, các nhiên liệu chứa lưu huỳnh… chủ yếu tại các nhà máy điện và lọc dầu. SO₂​ là nguyên nhân chính gây ra mưa axit, phá hủy công trình và hệ sinh thái. 

Khí SO₂ gây ra sương mù và hạt bụi mịn

Khí này cũng gây ra sương mù và hạt bụi mịn, làm ô nhiễm không khí và giảm tầm nhìn. Hít phải SO₂​ gây kích ứng đường hô hấp, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về phổi như hen suyễn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người.

>>>Tham khảo thêm bài viết sau: Bụi Mịn Là Gì? 7 Tác Hại Nghiêm Trọng và Cách Phòng Tránh Hiệu Quả

Khí CH₄ (metan)

Khí CH₄ là một khí nhà kính cực mạnh, phát sinh từ hoạt động khai thác dầu khí, chăn nuôi gia súc, đốt nương, rẫy, bãi rác… gây ra hiệu ứng nhà kính và góp phần vào sự nóng lên toàn cầu, dẫn đến băng tan, các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt và có nguy cơ cháy nổ cao khi tích tụ trong không gian kín như hầm mỏ hoặc hầm biogas.

Khí metan phát sinh từ hoạt động chăn nuôi gia súc, đốt nương rẫy, bãi rác

Khi hít phải nồng độ cao, nó có thể chiếm chỗ oxy và gây ngạt thở. Hơn nữa, metan còn là tác nhân chính gây ra sương mù quang hóa và ô nhiễm tầng ozon mặt đất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe hô hấp của con người.

Khí CFC

Khí Chlorofluorocarbons (CFC) là hợp chất chứa carbon, clo và fluor phổ biến trong hệ thống làm lạnh, bình xịt và sản phẩm tạo bọt. Mặc dù an toàn trên mặt đất, khi bay lên tầng bình lưu, CFC bị tia cực tím phân hủy, giải phóng nguyên tử clo. Một nguyên tử clo có thể phá hủy hàng nghìn phân tử ozon, gây ra suy giảm tầng ozon.

Khí CFC an toàn trên mặt đất nhưng lại gây nguy hiểm khi bay lên tầng bình lưu

Hậu quả là lượng tia cực tím (UV) có hại chiếu xuống Trái Đất tăng lên, làm tăng nguy cơ ung thư da và đục thủy tinh thể ở con người. Nó cũng gây hại cho thực vật và hệ sinh thái biển, ảnh hưởng tiêu cực đến chuỗi thức ăn tự nhiên.

Các tiêu chuẩn khí thải phổ biến nhất hiện nay

Trong quá trình tìm hiểu khí thải là gì và mức độ ảnh hưởng của nó, việc nắm rõ các tiêu chuẩn khí thải là điều hết sức quan trọng. Những tiêu chuẩn này giúp cải thiện chất lượng không khí và thúc đẩy phát triển công nghệ sản xuất thân thiện hơn với môi trường.

Tiêu chuẩn khí thải Euro

Tiêu chuẩn Euro1 - 6 quy định về mức phát thải NOx, CO, hydrocacbon và hạt vật chất

Tiêu chuẩn Euro là một bộ quy định của Liên minh châu Âu nhằm giới hạn lượng khí thải ô nhiễm từ các phương tiện giao thông đường bộ. Các cấp độ từ Euro 1 đến Euro 6 (hiện tại) quy định ngày càng nghiêm ngặt hơn về mức phát thải NOx, CO, hydrocacbon và hạt vật chất (PM).

- Euro 1 - Euro 2: giới hạn phát thải CO và HC ở mức cơ bản, áp dụng cho xe chạy xăng và dầu.

- Euro 3 - Euro 4: bổ sung kiểm soát NOx yêu cầu có hệ thống xử lý khí thải như bộ xúc tác ba chức năng.

- Euro 5 - Euro 6: giảm mạnh giới hạn NOx và PM (hạt bụi mịn), đồng thời yêu cầu áp dụng bộ lọc hạt DPF và công nghệ phun nhiên liệu điện tử.

Nhờ các tiêu chuẩn này, lượng khí ô nhiễm từ giao thông ở châu Âu đã giảm hơn 80% so với thập niên 1990. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy việc kiểm soát khí thải bằng quy định nghiêm ngặt mang lại hiệu quả lớn trong bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Tiêu chuẩn khí thải ở Việt Nam

Tại Việt Nam, cùng với xu hướng phát triển kinh tế và công nghiệp, kiểm soát khí thải đang trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm hướng đến mục tiêu phát triển bền vững. Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Bộ Giao thông Vận tải đã ban hành nhiều quy chuẩn kỹ thuật quốc gia để giới hạn lượng khí thải phát ra từ phương tiện giao thông và cơ sở sản xuất.

Tiêu chuẩn khí thải ô tô tại Việt Nam

Tiêu chuẩn đối với phương tiện giao thông:

Hiện nay, Việt Nam áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 86:2015/BGTVT về khí thải xe ô tô sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mới. Theo đó, từ 2017 xe ô tô mới phải đạt mức Euro 4 và từ 2002 trở đi, áp dụng mức Euro 5 cho tất cả xe ô tô mới.

Ngoài ra, các loại xe mô tô và xe gắn máy cũng phải tuân thủ QCVN 77:2014/BGTVT, quy định mức phát thải tương đương Euro 3. Mục tiêu trong tương lai là nâng dần tiêu chuẩn lên Euro 4 cho toàn bộ phương tiện lưu hành.

Tiêu chuẩn an toàn đối với nguồn cố định (Nhà máy):

Khí thải công nghiệp được quản lý theo các quy chuẩn như sau:

- QCVN 19:2009/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp đối với bụi và các chất vô cơ.

- QCVN 20:2009/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp đối với một số chất hữu cơ.

- Các quy chuẩn này quy định giới hạn tối đa cho phép của các thông số ô nhiễm (SO₂, NOx, bụi…) trong khí thải trước khi xả ra môi trường, thường đi kèm với việc áp dụng các hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục tại các nguồn thải lớn.

Các doanh nghiệp có hoạt động phát thải khí phải quan trắc định kỳ, lập báo cáo môi trường và đầu tư hệ thống xử lý khí thải đạt chuẩn. Trường hợp không đáp ứng, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt hoặc buộc tạm ngừng hoạt động.

Các phương pháp xử lý khí thải

Sau khi tìm hiểu rõ khí thải là gì, phân loại và các tiêu chuẩn kiểm soát thì tiếp theo đây chính là tìm ra giải pháp để xử lý khí thải hiệu quả. Mục tiêu chung là loại bỏ hoặc giảm thiểu các chất ô nhiễm trước khi thải khí ra môi trường nhằm đảm bảo đạt chuẩn quy định.

Cấp độ doanh nghiệp và nhà nước

Những phương pháp này đòi hỏi sự đầu tư lớn về kỹ thuật và tài chính nhưng mang lại hiệu quả vượt trội trong việc xử lý lượng khí thải khổng lồ từ các khu công nghiệp, nhà máy sản xuất và các cơ sở phát điện.

Xử lý khí thải ở cấp độ nhà nước

Hấp thụ là kỹ thuật sử dụng chất lỏng, như nước hoặc dung dịch kiềm, để thu giữ các chất ô nhiễm hòa tan được như SO₂, NOx. 

Hấp phụ sử dụng vật liệu rắn có diện tích bề mặt lớn, thường là than hoạt tính, để giữ lại các chất khí độc, hơi dung môi, VOC (hợp chất hữu cơ dễ bay hơi)...

Thiêu đốt (hay oxy hóa nhiệt) xử lý VOC và CO bằng cách đốt cháy chúng ở nhiệt độ cao, biến đổi thành CO2 và H2O ít độc hại hơn, cần bổ sung nhiên liệu.

Oxy hóa xúc tác cũng chuyển đổi VOC và CO nhưng sử dụng chất xúc tác để phản ứng xảy ra ở nhiệt độ thấp hơn, tiết kiệm năng lượng hơn phương pháp thiêu đốt trực tiếp.

Lọc bụi là phương pháp vật lý để tách các hạt vật chất ra khỏi dòng khí. Các thiết bị phổ biến gồm lọc túi vải, cyclone hoặc lọc tĩnh điện (ESP).

Giảm xúc tác chọn lọc (SCR) là công nghệ chủ đạo để xử lý NOx. NOx được chuyển thành N2 và H2O bằng cách đưa amoniac hoặc urê vào dòng khí và đi qua chất xúc tác.

Cấp độ cá nhân và hộ gia đình

Không chỉ là trách nhiệm của các tổ chức lớn, việc giảm thiểu khí thải còn bắt nguồn từ những hành động nhỏ trong cuộc sống hàng ngày của mỗi người. Bằng cách thay đổi thói quen sinh hoạt và tiêu dùng, chúng ta có thể đóng góp đáng kể vào việc làm sạch bầu không khí. 

Sử dụng khẩu trang như thói quen sinh hoạt để bảo vệ khỏi bụi mịn và khói độc

Di chuyển xanh: Hạn chế xe cá nhân, ưu tiên phương tiện công cộng, đi bộ hoặc xe đạp để giảm lượng khí thải từ động cơ đốt trong.

Trồng cây xanh: Trồng nhiều cây xanh trong nhà và xung quanh khu vực sống giúp hấp thụ CO2​ và các chất độc, làm không khí trong lành hơn.

Sản phẩm thân thiện: Lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, hạn chế túi nilon và nhựa dùng một lần, giúp giảm thiểu rác thải, từ đó giảm ô nhiễm trong quá trình sản xuất và xử lý rác.

Bảo trì phương tiện: Thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng xe để động cơ hoạt động tốt, giảm thiểu khí thải độc hại.

Bảo hộ cá nhân: Trong môi trường làm việc ô nhiễm cao, thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) như khẩu trang N95, mặt nạ phòng độc là điều cần thiết cho các ngành nghề xây dựng, khai thác mỏ, sản xuất để bảo vệ khỏi bụi mịn và khói độc.

>>>Tham khảo thêm bài viết sau: Khẩu Trang N95 Là Gì? Khám Phá Ưu Điểm Và TOP N95 Đáng Mua

Phân loại rác: Phân loại rác tại nguồn giúp giảm lượng rác hữu cơ chôn lấp, từ đó hạn chế phát thải khí metan, một loại khí nhà kính mạnh.

Thông qua bài viết, việc hiểu rõ khí thải là gì và các tác động của nó là bước đầu tiên để người dân đối phó với ô nhiễm môi trường. Từ việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế đến những hành động thiết thực của mỗi cá nhân, chúng ta đều có thể đóng góp vào việc giảm thiểu khí thải. 

Nếu bạn đang tìm kiếm giải pháp bảo vệ đường hô hấp tối ưu trước khói độc và bụi mịn, hãy tham khảo ngay các sản phẩm khẩu trang N95 và mặt nạ phòng độc chuyên dụng. Đây là những thiết bị bảo hộ cá nhân thiết yếu, được cung cấp bởi Bảo Hộ An Toàn Việt, giúp bạn an tâm làm việc trong mọi điều kiện môi trường khắc nghiệt.