Tìm Hiểu Về Lũ Quét Và Mối Nguy Hại Của Lũ Quét Năm 2025

Lũ quét là một hiện tượng xảy ra mang nhiều nguy cơ và tiềm ẩn từ xưa đến nay nhưng vào những năm gần đây thì hiện tượng này ngày càng diễn biến phức tạp và gây thiệt hại nghiêm trọng tại nhiều khu vực ở Việt Nam.

Chỉ tính riêng ở năm 2025 thì nhiều tỉnh miền núi đã phải hứng chịu những trận lũ quét khốc liệt, để lại hậu quả nặng nề cả về người và tài sản. Với những thay đổi bất thường của thời tiết do biến đổi khí hậu. Vậy lũ quét là gì, tại sao lại nguy hiểm, thường xuất hiện ở đâu và vào thời điểm nào? Hãy cùng tìm hiểu bài viết dưới đây.

Lũ quét là gì?

Lũ quét là một dạng thiên tai đặc biệt nguy hiểm, xảy ra khi một lượng nước lớn từ các trận mưa lớn đổ dồn về các con suối, khe núi hoặc sườn đồi với tốc độ nhanh, cuốn theo đất đá, cây cối, bùn lầy và các vật thể khác trên đường đi. Không giống như lũ lụt thông thường, lũ quét hình thành nhanh chóng, bất ngờ và có sức tàn phá cực kỳ lớn.

Thiên tai lũ quét nguy hiểm cho người dân

Nguy hiểm ở chỗ, lũ quét thường không có dấu hiệu báo trước rõ ràng, xảy ra trong thời gian ngắn và đặc biệt nguy hiểm là thường vào ban đêm thời điểm mà người dân không kịp ứng phó. Chính vì vậy, lũ quét là một tiềm ẩn nguy hiểm nhất trong số các loại hình thiên tai ở vùng núi và trung du.

Lũ quét được hình thành do nhiều nguyên nhân, trong đó phổ biến nhất là:

- Mưa lớn kéo dài hoặc mưa cực đoan trong thời gian ngắn khiến lượng nước mặt vượt quá khả năng thấm hút của đất.

- Địa hình dốc, rừng bị tàn phá khiến lượng nước không được giữ lại, trôi dồn về hạ lưu với vận tốc lớn.

- Đất đá không ổn định, dễ bị sạt lở, kết hợp với mưa lớn tạo nên dòng chảy mạnh, kéo theo bùn đất, cây gỗ và các vật liệu nặng khác

Ngoài ra thì các hoạt động phá rừng, xây dựng công trình trái phép, khai thác khoáng sản cũng làm thay đổi địa hình, gây mất cân bằng sinh thái một trong những yếu tố gia tăng nguy cơ lũ quét trong những năm gần đây.

Mức độ nguy hiểm của lũ quét

Một đợt lũ quét có thể xuất hiện chỉ trong vài phút sau một trận mưa lớn. Dòng nước di chuyển với vận tốc cực cao, kéo theo bùn đất, đá lớn, cây gãy và thậm chí cả các công trình xây dựng. Nhiều nhân chứng sống sót sau lũ cho biết họ không hề có có hội chuẩn bị hay chạy thoát. Lũ quét mang lại nhiều nguy hiểm cho con người và tự nhiên.

Mức độ nguy hiểm tiềm ẩn của lũ quét xảy ra

Cầu đường bị cuốn trôi, nhà cửa đổ sập, hệ thống điện - nước bị phá vỡ… hậu quả là một đợt lũ quét có thể gây ra chỉ trong vài giờ đồng hồ. Không những làm gián đoạn giao thông và sinh hoạt, thiệt hại cơ sở hạ tầng do lũ quét để lại có thể khiến cả khu vực bị cô lập hoàn toàn, gây khó khăn nghiêm trọng cho công tác cứu hộ - cứu nạn.

Ở đây, điều đáng lo ngại nhất là mức độ đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Nhiều vụ lũ quét trong năm 2025 đã cưới đi hàng chục sinh mạng, trong đó có không ít trẻ em và người già, những đối tượng dễ tổn thương nhất trong thiên tai. Ngoài ra, các chấn thương tâm lý hậu lũ, mất mát về tài sản, người thân cũng để lại hậu quả dai dẳng và khó phục hồi.

Không dừng lại ở đó, lũ quét còn gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ sinh thái và nền kinh tế địa phương. Đất đai bị rửa trôi, cây trồng bị cuốn sạch, ô nhiễm nguồn nước và suy giảm đa dạng sinh học là những hệ lụy dài hạn mà lũ quét mang lại. Chi phí khắc phục hậu quả rất lớn, các địa phương bị ảnh hưởng có thể mất nhiều năm để phục hồi.

Năm 2025, các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu, Hà Giang ghi nhận nhiều trận lũ quét bất ngờ gây tử vong cho hàng chục người, làm sập nhà cửa, phá hủy đường giao thông, mất điện, mất nước trong nhiều ngày.

>>> TÌM HIỂU THÊM BÀI VIẾT: Biện Pháp Phòng Chống Bão Hiệu Quả Ở Việt Nam [2025]

Vùng địa hình nào thường xuất hiện lũ quét

Hiểu rõ các vùng địa hình dễ xảy ra lũ quét là yếu tố cốt lõi trong công tác phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Lũ quét không xuất hiện một cách ngẫu nhiên mà thường có quy luật liên quan chặt chẽ đến đặc điểm địa hình, địa chất, thảm thực vật và khí hậu của từng vùng. Những loại hình tiêu biểu thường xuyên hứng chịu hiện tượng lũ quét.

Địa hình dốc, vùng núi cao

Lũ quét xảy ra ở vùng địa hình núi cao, dốc

Các khu vực đồi núi, đặc biệt là những nơi có độ dốc lớn như miền núi phía Bắc (Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái, Sơn La…), Tây Nguyên (Kon Tum, Gia Lai…) chính là điểm chính của các đợt lũ quét. Do địa hình cao, độ dốc lớn nên nước mưa không thể thấm hết vào đất mà nhanh chóng chảy tràn bề mặt, kết hợp với sức nặng của đất đá tạo thành dòng chảy mạnh cuốn trôi mọi thứ.

Ở những vùng này, hệ thống thoát nước tự nhiên thường kém phát triển, thậm chí bị phá vỡ do hoạt động xây dựng, khai thác khoáng sản hoặc chặt phá rừng. Khi mưa lớn kéo dài, áp lực nước gia tăng đột ngột sẽ dễ dàng tạo ra một đợt lũ quét với sức công phá cực mạnh.

Tình trạng mất rừng phòng hộ ở nhiều khu vực núi cao trong những năm gần đây cũng là yếu tố khiến nguy cơ lũ quét gia tăng. Không còn tán cây giữ nước  và cố định đất, hệ sinh thái trở nên yếu ớt trước sự tấn công của mưa lớn, điều kiện lý tưởng để lũ quét hình thành.

Khu vực có mưa lớn, địa chất dễ sạt lở

Mưa lớn kéo dài dẫn đến các đợt lũ quét

Ngoài đặc điểm về địa hình thì những nơi có mưa lớn kéo dài kết hợp nền đất yếu, dễ sạt lở cũng là điểm “tập kết” của các đợt lũ quét. Nhiều nghiên cứu khí tượng - địa chất cho thấy, lượng mưa trung bình trên 100mm/ngày trong 2 - 3 ngày liên tiếp có thể làm bão hòa lớp đất mặt, gây ra hiện tượng sạt lở đất diện rộng và dẫn tới lũ quét.

Đặc biệt, ở các khu vực ven suối, khe núi hoặc những nơi có sông ngòi nhỏ đổ về đồng bằng cũng thường xuyên chịu ảnh hưởng. Khi lượng nước mưa vượt quá sức chứa của dòng chảy, kết hợp với đất đá sạt lở từ hai bên bờ, lũ quét sẽ hình thành và quét qua các làng bản nằm ở hạ lưu.

Ngoài ra, các vùng bị tác động bởi hoạt động con người như phá rừng, khai thác khoáng sản, xây dựng trái phép trên sườn dốc… làm yếu đi cấu trúc đất đá tự nhiên. Khi có mưa lớn hoặc bão, các tác động này khiến đất bị tách lớp, trượt xuống gây ra lũ quét thậm chí ngay cả ở những nơi trước đó ít xảy ra thiên tai.

Thời điểm thường xảy ra lũ quét

Hiểu rõ lũ quét thường xảy ra vào thời điểm nào trong năm là yếu tố quan trọng giúp cộng đồng và chính quyền các địa phương chủ động hơn trong công tác phòng ngừa. Thực tế cho thấy, lũ quét có xu hướng gia tăng vào các tháng mưa nhiều, đặc biệt trong những năm khí hậu diễn biến thất thường như 2025.

Thời điểm mưa bão, mưa lớn liên tục

Tại Việt Nam, mưa mưa bão thường rơi vào khoảng từ tháng 5 đến tháng 10, tùy từng vùng miền. Đây cũng chính là giai đoạn mà lũ quét xảy  ra với tần suất cao nhất, do lượng mưa lớn và kéo dài trong thời gian ngắn làm bão hòa đất, dẫn đến sạt lở và hình thành dòng chảy mạnh cuốn trôi đất đá.

Thời điểm áp thấp, mưa lớn tạo nên các cơn bão sinh ra các đợt lũ quét nguy hiểm

Đặc biệt trong các đợt bão lớn hoặc áp thấp nhiệt đới, lượng mưa có thể lên đến hàng trăm mm chỉ trong vài giờ. Nếu vùng núi có địa hình dốc hoặc địa chất yếu, chỉ cần một trận mưa lớn cũng có thể kích hoạt lũ quét. Năm 2025 ghi nhận nhiều trận lũ quét xảy ra ngay sau cơn bão số 4 và số 6, khiến nhiều tuyến đường bị chia cắt, bản làng bị cô lập.

Thời điểm xảy ra vào ban đêm hoặc rạng sáng, khi người dân đang ngủ càng khiến hậu quả của  lũ quét trở nên nghiêm trọng. Chính vì thế, trong mùa mưa bão các địa phương vùng cao luôn cần cảnh giác cao độ, chủ động sơ tán người dân khỏi vùng nguy hiểm.

Điều kiện thời tiết và mùa vụ

Việc đốt nương làm rẫy cũng làm hệ sinh thái suy giảm dễ sinh ra lũ quét

Bên cạnh mùa mưa bão, những biến động thời tiết bất thường cũng dẫn đến lũ quét ngoài dự đoán. Ví dụ, hiện tượng mưa trái mùa hoặc không khí lạnh kết hợp với gió mùa Đông Bắc đôi khi sẽ tạo ra những đợt mưa bất thường vào đầu năm hoặc cuối năm khiến nhiều người bị mất cảnh giác và không có sự chuẩn bị kịp thời.

Ngoài yếu tố khí hậu, lịch mùa vụ sản xuất nông nghiệp góp phần gia tăng nguy cơ xảy ra lũ quét. Vào các thời điểm gieo trồng hoặc thu hoạch, nhiều vùng núi thực hiện phát rừng làm nương rẫy, dẫn đến phá vỡ kết cấu thảm thực vật và khiến đất dễ trôi hơn trong mùa mưa lớn.

Đáng chú ý là vào năm 2025, nhiều tính miền núi ghi nhận hiện tượng mưa lớn trái mùa kết hợp với nền đất đã bị tàn phá sau mùa canh tác dẫn tới lũ quét xuất hiện ngay cả vào tháng 2 hoặc tháng 3, thời điểm vốn dĩ được coi là mùa khô. Điều này cho thấy ảnh hưởng rõ rệt của biến đổi khí hậu tới thời điểm và tần suất của lũ quét.

Tác hại của lũ quét đối với con người và môi trường

Không chỉ là một hiện tượng thời tiết cực đoan, lũ quét còn là nguyên nhân gây ra những thảm họa nặng nề về người, tài sản, môi trường sống và phát triển kinh tế - xã hội. Mỗi đợt lũ quét đi qua đều để lại những dấu tích tang thương, kéo theo chuỗi hậu quả dài lâu mà không dễ gì khắc phục.

Thiệt hại của các đợt lũ quét tàn phá nghiêm trọng đến với người dân

Thiệt hại về người, tài sản

Tác hại trực tiếp và dễ thấy nhất của lũ quét là thiệt hại về tính mạng và con người. Với tính chất bất ngờ và tốc độ xảy ra cực nhanh, người dân trong khu vực thường khô có đủ thời gian để di tản. Trong năm 2025, nhiều vụ lũ quét tại các tỉnh miền núi phía Bắc đã khiến hàng chục người thiệt mạng và mất tích.

Bên cạnh mất mát về con người, tài sản cũng bị tàn phá nghiêm trọng là nhà cửa bị cuốn trôi hoàn toàn hoặc hư hỏng nặng; gia súc, gia cầm chết hàng loạt; nông sản bị cuốn sạch, gây mất mùa và thiếu lương thực cục bộ; hệ thống điện, đường, cầu cống bị hư hại làm gián đoạn giao thông và sinh hoạt trong thời gian dài.

Nhiều người dân sau lũ rơi vào cảnh trắng tay, không còn nhà ở, không còn phương tiện sản xuất phải sống nhờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước và các tổ chức từ thiện. Là hệ quả đau lòng nhất mà lũ quét để lại cho cộng đồng.

Sau đợt lũ quét gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đất đai và hệ sinh thái

Ảnh hưởng đến đất đai, hệ sinh thái

Không chỉ ảnh hưởng đến con người, lũ quét còn tác động tiêu cực đến tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái. Dòng nước lũ chảy xiết mang theo bùn đất, đá tảng và rác thải phá vỡ cấu trúc đất đai khiến nhiều khu vực canh tác bị bồi lấp, xói mòn hoặc mất lớp đất màu. Việc phục hồi đất nông nghiệp sau lũ là quá trình tốn kém và mất nhiều thời gian.

Ngoài ra, các hệ sinh thái rừng, sông suối và đồng ruộng cũng chịu tổn thương nặng nề với cây cối bị bật gốc hoặc gãy đổ hàng loạt, động vật hoang dã mất nơi cư trú, hệ sinh vật trong đất bị suy giảm, ảnh hưởng đến độ màu mỡ và sự phát triển của cây trồng.

Nguồn nước sau lũ thường bị ô nhiễm nghiêm trọng do chất thải sinh hoạt, xác động vật và các chất hóa học từ nông nghiệp bị cuốn trôi. Điều này làm ảnh hưởng đến sinh hoạt và còn đe dọa sức khỏe cộng đồng nếu không được xử lý kịp thời.

Lũ quét dẫn đến hậu quả lâu dài và chi phí khắc phục lớn

Hậu quả lâu dài và chi phí khắc phục

Khác với các loại thiên tai có thể khắc phục nhanh, lũ quét để lại hậu quả kéo dài cả về vật chất lẫn tinh thần. Người dân vùng lũ thường phải mất nhiều năm mới có thể ổn định lại cuộc sống. Việc xây dựng lại cơ sở hạ tầng, nhà ở, trường học, trạm y tế… đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn từ Nhà nước và cộng đồng.

Về khía cạnh tâm lý, nhiều người dân đặc biệt là trẻ em dễ bị sang chấn sau lũ. Cảm giác sợ hãi, mất mát, bất an kéo dài ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và chất lượng sống. Trong một số trường hợp, người dân không dám quay lại nơi ở cũ vì bị ám ảnh sau lũ quét.

Chi phí khắc phục hậu quả từ lũ quét là vô cùng lớn. Theo thống kê chưa đầy đủ, năm 2025 tổng thiệt hại do lũ quét gây ra tại Việt Nam đã vượt mốc 1000 tỷ đồng, chưa tính đến tổn thất gián tiếp như mất mùa, thất nghiệp, mất doanh thu du lịch…

Lũ quét là một trong những hiểm họa thiên nhiên nghiêm trọng và ngày càng có xu hướng gia tăng tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm rừng đầu nguồn. 

Bên cạnh các biện pháp phòng chống từ phía nhà nước và địa phương, mỗi cá nhân đặc biệt là những người sinh sống, làm việc tại vùng núi, khu vực thường xuyên xảy ra lũ quét cần được trang bị đầy đủ kiến thức và thiết bị bảo hộ lao động an toàn để đối phó với các tình huống khẩn cấp. Việc sử dụng mũ bảo hộ, giày chống trượt, đèn pin, áo phao… giúp bảo vệ bản thân và hỗ trợ hiệu quả các hoạt động cứu hộ, di tản.

Bảo Hộ An Toàn Việt là đơn vị chuyên cung cấp các thiết bị bảo hộ lao động uy tín hàng đầu, cam kết đồng hành cùng người lao động và cộng đồng trong việc nâng cao an toàn trước thiên tai và rủi ro môi trường. Với đa dạng sản phẩm chất lượng, đạt tiêu chuẩn quốc tế cùng dịch vụ tư vấn tận tâm.