Sạt Lở Đất Nguy Hiểm Thế Nào? Cách Phòng Tránh Hiệu Quả

Sạt lở đất là một trong những hiện tượng thiên tai nguy hiểm, thường xảy ra tại các khu vực núi cao, trung du, ven sông suối… Hiện tượng này gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Bài viết dưới đây An Toàn Việt sẽ giúp bạn hiểu rõ sạt lở đất là gì, nhận diện nguyên nhân và các biện pháp phòng chống để giảm thiểu rủi ro.

Sạt lở đất là gì?

Sạt lở đất là hiện tượng một khối lượng lớn đất, đá, bùn trượt hoặc đổ sập xuống sườn dốc do tác động của trọng lực. Tại Việt Nam, đây là loại hình thiên tai nguy hiểm thường xảy ra ở các khu vực miền núi hoặc sườn dốc, đặc biệt trong mùa mưa bão kéo dài.

Các dấu hiệu nhận biết sạt lở sớm để chống thiệt hại

Dấu hiệu nhận biết sớm

Bạn có thể quan sát các dấu hiệu bất thường sau để chủ động phòng tránh sạt lở đất hoặc sơ tán kịp thời:

- Mặt đất: Xuất hiện các vết nứt trên mặt đường, sườn đồi. Mặt đất có hiện tượng phồng lên hoặc cây cối rung chuyển bất thường.

- Cấu trúc xung quanh: Tường nhà, sân vườn xuất hiện vết nứt; cột điện, hàng rào hoặc cây cối bị nghiêng.

- Hiện tượng tự nhiên: Mưa lớn kéo dài liên tục; nước sông suối đang trong chuyển sang màu đục; xuất hiện tiếng nổ lạ, tiếng gầm rú trong lòng đất.

Các vụ sạt lở đất điển hình ở Việt Nam

Việt Nam thường xuyên chịu ảnh hưởng của sạt lở đất, đặc biệt tại các tỉnh miền núi phía Bắc và khu vực miền Trung. Dưới đây là những thảm họa sạt lở nổi tiếng, gây chấn động dư luận bởi mức độ tàn phá và số lượng thương vong lớn. 

Hình ảnh 4 thảm họa kinh hoàng đã xảy ra tại Việt Nam gây thiệt mạng

Thảm họa Làng Nủ (Lào Cai - Tháng 9/2024)

- Sự kiện: Do hoàn lưu bão số 3, một khối lượng đất đá khổng lồ từ trên núi đã đổ ập xuống thôn Làng Nủ (xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên) vào ngày 10/9/2024.

- Hậu quả: Trận lũ quét và sạt lở này đã xóa sổ toàn bộ một ngôi làng, làm 53 người thiệt mạng và 14 người mất tích, gây chấn động cả nước.

Thảm họa kép tại Rào Trăng 3 (Thừa Thiên Huế - Tháng 10/2020)

- Sự kiện: Cuối năm 2020, miền Trung hứng chịu bão lũ lịch sử. Ngày 12/10/2020, một vụ sạt lở kinh hoàng xảy ra tại nhà máy thủy điện Rào Trăng 3 (xã Phong Xuân, huyện Phong Điền).

- Hậu quả: Vụ việc khiến nhiều công nhân tử vong và mất tích. Ngay sau đó, một đoàn cứu hộ gồm 13 cán bộ, chiến sĩ đi ứng cứu cũng gặp nạn do một vụ sạt lở núi khác xảy ra tại Trạm Kiểm lâm 67, để lại sự mất mát vô cùng to lớn.

Sạt lở đất tại Trà Leng và Phước Sơn (Quảng Nam - Tháng 10/2020)

- Sự kiện: Liên tiếp trong các ngày 28 và 29/10/2020, bão Molave gây ra các trận sạt lở đất kinh hoàng tại huyện Nam Trà My và Phước Sơn (Quảng Nam). Điển hình là vụ sạt lở san phẳng thôn 1 (nóc Ông Đề) xã Trà Leng.

- Hậu quả: Các thảm họa này đã khiến 23 người chết, 22 người mất tích và xóa sổ nhiều khu dân cư.

Vụ sạt lở tại đèo Bảo Lộc (Lâm Đồng - Tháng 7/2023)

- Sự kiện: Chiều ngày 30/7/2023, mưa lớn kéo dài đã gây sạt lở nghiêm trọng tại đèo Bảo Lộc, vùi lấp Trạm Cảnh sát giao thông Madagui.

- Hậu quả: Đất đá đã vùi lấp 4 người (bao gồm 3 cán bộ CSGT đang làm nhiệm vụ và 1 người dân), gây tắc nghẽn giao thông tuyến đường huyết mạch nối TP.HCM và Đà Lạt trong nhiều ngày.

Thảm họa sạt lở Bắc Bình (Bình Thuận - Tháng 10/2005)

- Sự kiện: Một trong những thảm họa sạt lở đất tồi tệ nhất lịch sử xảy ra tại xã Tân Thành, huyện Bắc Bình vào tháng 10/2005.

- Hậu quả: Khối lượng bùn đất khổng lồ đã vùi lấp nhiều khu vực, cướp đi sinh mạng của 48 người, làm bị thương 14 người và phá hủy hoàn toàn 56 ngôi nhà.

Nguyên nhân gây sạt lở đất

Sạt lở đất là một trong những hiện tượng thiên tai nguy hiểm, có thể xảy ra bất ngờ và gây thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản, môi trường cũng như đời sống kinh tế - xã hội. Trong những năm gần đây, tình trạng sạt lở có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực do tác động tổng hợp của các yếu tố tự nhiên và hoạt động của con người. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây sạt lở đất không chỉ giúp nâng cao ý thức phòng ngừa mà còn góp phần giảm thiểu những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.

Hai nguyên nhân chính gây sạt lở đất

Nguyên nhân tự nhiên

- Mưa lớn và bão: Nước mưa ngấm sâu vào đất, làm tăng trọng lượng khối đất và phá vỡ cấu trúc liên kết, khiến đất trở nên nhão và mất đi sức bền. Đây là tác nhân kích hoạt phổ biến nhất gây ra sạt lở.

- Địa hình và cấu trúc địa chất: Các khu vực có độ dốc lớn, đứt gãy địa chất, hoặc cấu trúc đất đá bị phong hóa, nứt nẻ có nguy cơ trượt lở rất cao.

- Động đất: Rung chấn từ các trận động đất làm suy yếu nền đất, phá vỡ sự ổn định của các sườn núi.

Tác động từ con người

- Phá rừng và mất thảm thực vật: Việc chặt phá rừng làm đất mất đi lớp "áo giáp" bảo vệ và hệ thống rễ cây giúp giữ đất, khiến đất dễ bị xói mòn và sạt lở.

- Can thiệp vào chân sườn dốc: Việc đào bới, san ủi đất để làm đường, xây dựng nhà cửa, hoặc khai thác khoáng sản ở chân các sườn đồi vô tình làm mất điểm tựa, gây mất ổn định toàn bộ khối đất phía trên.

- Thay đổi dòng chảy tự nhiên: Việc ngăn đắp dòng chảy để xây dựng các công trình thủy điện, thủy lợi không đúng kỹ thuật cũng làm tăng nguy cơ sạt lở bờ sông, suối.

Hậu quả của sạt lở đất

Sạt lở đất để lại những hậu quả vô cùng thảm khốc. Nó đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người, phá hủy nghiêm trọng cơ sở hạ tầng, gây đình trệ hoạt động kinh tế và tạo ra gánh nặng lớn cho công tác tái thiết cũng như ổn định xã hội. Dưới đây là một số hậu quả của sạt lở đất. 

Ảnh hưởng của sạt lở đất đối với con người và xã hội

Thiệt hại về tính mạng và sức khỏe

- Thương vong: Khối lượng đất đá khổng lồ đổ xuống có thể vùi lấp, chôn sống người dân, gây thương tích nặng hoặc tử vong hàng loạt.

- Sang chấn tâm lý: Những người sống sót thường bị ám ảnh, sang chấn tâm lý nặng nề khi chứng kiến người thân gặp nạn hoặc mất đi toàn bộ tài sản.

Phá hủy cơ sở hạ tầng và tài sản

- Nhà cửa và tài sản: Hàng loạt nhà cửa, đồ dùng, gia súc, gia cầm bị san phẳng hoặc cuốn trôi.

- Hệ thống giao thông: Đất đá sạt lở lấp kín đường bộ, cầu cống bị phá hủy làm chia cắt, cô lập các khu vực dân cư. Giao thông đình trệ gây tê liệt việc cứu trợ và vận chuyển hàng hóa.

- Công trình công cộng: Phá hủy mạng lưới điện, viễn thông, trường học và các cơ sở y tế.

Suy thoái môi trường và sinh thái

- Mất đất canh tác: Sạt lở và lũ quét cuốn trôi đi lớp đất mặt màu mỡ, gây xói mòn và suy thoái đất đai nghiêm trọng.

- Ô nhiễm nguồn nước: Đất đá, rác thải và xác động vật vùi lấp làm ô nhiễm nguồn nước ngầm và nước bề mặt, dễ phát sinh các dịch bệnh truyền nhiễm (như tiêu chảy, sốt xuất huyết).

- Thay đổi địa hình: Làm mất lớp phủ thực vật, suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi cấu trúc cảnh quan tự nhiên của khu vực.

Tác động đến kinh tế và xã hội

- Đình trệ sản xuất: Phá hủy diện tích lớn hoa màu và các công trình nông - lâm nghiệp, làm gián đoạn chuỗi cung ứng sản xuất tại địa phương.

- Gánh nặng tái thiết: Chính quyền và người dân phải tiêu tốn khoản kinh phí khổng lồ để khắc phục sự cố, sửa chữa hạ tầng và tái định cư cho các hộ gia đình mất nhà cửa.

Cách ứng phó khi xảy ra sạt lở đất

Khi đối mặt với nguy cơ sạt lở đất, ưu tiên hàng đầu là bảo vệ tính mạng. Cần thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết, chủ động sơ tán khỏi khu vực nguy hiểm khi có cảnh báo, tuyệt đối không đi qua các vùng có dấu hiệu sạt lở và báo ngay cho cơ quan chức năng khi gặp sự cố. Dưới đây là các cách ứng phó chi tiết:

Các việc nên làm khi đang xảy ra sạt lở đất

Theo dõi cảnh báo thời tiết và địa chất

Nhận biết sớm nguy cơ luôn là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu thiệt hại do sạt lở đất gây ra. Việc chủ động cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống sẽ giúp người dân có thêm thời gian chuẩn bị và đưa ra quyết định phù hợp. Dưới đây là những thông tin và dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý.

- Thường xuyên cập nhật thông tin từ các bản tin dự báo thời tiết.

- Nắm bắt các dấu hiệu bất thường như: mặt đất nứt nẻ, cây cối nghiêng ngả, tiếng động lạ (tiếng nứt gãy) từ sườn đồi, hoặc nước chuyển từ trong sang đục dần.

- Theo dõi hướng dẫn phòng chống thiên tai từ cơ quan chức năng qua các ứng dụng hoặc phương tiện truyền thông.

Sơ tán khỏi khu vực nguy hiểm

Khi mức độ rủi ro tăng cao, việc rời khỏi khu vực sạt lở đất nguy hiểm cần được thực hiện nhanh chóng và có tổ chức. Chuẩn bị trước các vật dụng thiết yếu cũng giúp quá trình di chuyển diễn ra thuận lợi hơn. Một số lưu ý quan trọng được trình bày dưới đây.

- Di chuyển đến nơi tập kết an toàn hoặc các điểm tránh trú cộng đồng đã được địa phương chỉ định.

- Đảm bảo mang theo tư trang gọn nhẹ, thuốc men và giấy tờ tùy thân quan trọng.

- Trong tình huống khẩn cấp bất ngờ, hãy chạy nhanh ra khỏi hướng sạt lở và di chuyển lên vị trí cao hơn, tránh xa các con suối hoặc hẻm núi.

Không đi qua khu vực có dấu hiệu sạt lở

Nhiều tai nạn sạt lở đất xảy ra do chủ quan khi tiếp cận hoặc cố gắng đi qua các khu vực không còn ổn định. Chỉ một lượng đất đá nhỏ dịch chuyển cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, cần đặc biệt chú ý đến những khu vực có dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.

- Tránh xa chân đồi, mái dốc, các công trình đang bị nghiêng hoặc các khu vực ven sông suối trong thời gian mưa bão kéo dài.

- Tuyệt đối không băng qua các tuyến đường, cây cầu hoặc khu vực đang bị cảnh báo nguy cơ sạt lở.

Liên hệ cơ quan chức năng khi có sự cố

Trong các tình huống khẩn cấp, sự phối hợp với cơ quan chức năng đóng vai trò rất quan trọng. Việc thông báo kịp thời không chỉ giúp công tác cứu hộ diễn ra nhanh hơn mà còn hỗ trợ ngăn ngừa các nguy cơ tiếp theo. Dưới đây là những thông tin cần chuẩn bị khi liên hệ hỗ trợ.

- Trong trường hợp xảy ra sạt lở gây cô lập hoặc tai nạn, hãy gọi ngay cho lực lượng cứu hộ địa phương (Công an: 113, Cảnh sát PCCC & CNCH: 114) hoặc chính quyền xã/phường nơi gần nhất.

- Cung cấp chính xác vị trí và tình trạng hiện tại của người bị nạn. 

Đảm bảo an toàn cho người lao động tại công trường

Các công trình xây dựng thường chịu ảnh hưởng trực tiếp từ điều kiện thời tiết và địa hình xung quanh. Do đó, việc xây dựng phương án ứng phó và bảo vệ người lao động cần được đặt lên hàng đầu. Những biện pháp cụ thể dưới đây sẽ giúp giảm thiểu rủi ro sạt lở đất trong quá trình làm việc.

- Dừng ngay mọi hoạt động thi công, đào đắp ở những khu vực có sườn dốc cao, taluy âm/dương khi có mưa lớn kéo dài.

- Chủ đầu tư và nhà thầu cần trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ, có phương án bố trí lán trại an toàn cho công nhân và lên kế hoạch ứng cứu khẩn cấp.

>>> Tham khảo: Danh mục phương tiện bảo hộ

Trên đây là những thông tin về nguyên nhân, hậu quả và cách phòng ngừa sạt lở đất mà Bảo Hộ An Toàn Việt muốn chia sẻ. Hy vọng bài viết giúp người lao động và doanh nghiệp nâng cao ý thức an toàn, chủ động ứng phó với các rủi ro thiên tai.

Bên cạnh đó, việc trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ lao động đạt chuẩn là giải pháp cần thiết để bảo vệ sức khỏe và tính mạng người lao động. Bảo Hộ An Toàn Việt luôn sẵn sàng cung cấp các sản phẩm bảo hộ chính hãng, chất lượng với mức giá hợp lý cho mọi môi trường làm việc.