Tiêu Chuẩn Phòng Cháy Trong Thiết Kế Xây Dựng Mới Nhất 2026

Trong bối cảnh các vụ cháy tại nhà ở, chung cư, nhà xưởng và công trình công cộng vẫn diễn biến phức tạp, việc thiết kế đúng quy chuẩn ngay từ đầu giúp hạn chế nguy cơ cháy lan, tạo điều kiện thoát nạn an toàn và thuận lợi trong quá trình thẩm duyệt, nghiệm thu. 

Bài viết dưới đây sẽ cập nhật đầy đủ các tiêu chuẩn phòng cháy trong thiết kế xây dựng, quy chuẩn và quy định mới nhất năm 2026 mà chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và nhà thầu cần nắm rõ. 

Các yêu cầu cơ bản của tiêu chuẩn phòng cháy trong thiết kế xây dựng

Trước khi lựa chọn hệ thống báo cháy, chữa cháy hay lập hồ sơ thẩm duyệt, mọi công trình đều phải đáp ứng các yêu cầu nền tảng về quy hoạch, kết cấu và giải pháp chống cháy theo quy chuẩn xây dựng hiện hành.

Các yêu cầu này chủ yếu được quy định trong QCVN 06:2022/BXD (Sửa đổi 1:2023) cùng nhiều tiêu chuẩn TCVN liên quan đến kết cấu chịu lửa, lối thoát nạn và hệ thống PCCC. 

Yêu cầu cơ bản về tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy trong việc thiết kế xây dựng

Phân loại công trình theo mức độ nguy hiểm cháy nổ

Một trong những bước đầu tiên khi áp dụng tiêu chuẩn phòng cháy trong thiết kế xây dựng là xác định nhóm nguy hiểm cháy của công trình giúp lựa chọn đúng giải pháp kỹ thuật, vật liệu xây dựng và hệ thống chữa cháy phù hợp. 

Thông thường, công trình được đánh giá dựa trên các yếu tố công năng sử dụng, loại vật liệu chứa bên trong, khả năng phát sinh nguồn nhiệt, mật độ người sử dụng, quy mô diện tích, chiều cao công trình và khối tích xây dựng.

Bậc chịu lửa của công trình

Bậc chịu lửa phản ánh khả năng duy trì ổn định kết cấu khi xảy ra hỏa hoạn trong một khoảng thời gian nhất định. Theo QCVN 06, công trình thường được phân thành các bậc chịu lửa từ I đến V, trong đó bậc chịu lửa và mức độ chống cháy như sau:

- Bậc I: Cao nhất

- Bậc II: Rất cao

- Bậc III: Trung bình

- Bậc IV: Thấp

- Bậc V: Thấp nhất

Khoảng cách an toàn phòng cháy giữa các công trình

Khoảng cách phòng cháy là khoảng cách tối thiểu giữa hai công trình nhằm hạn chế cháy lan do bức xạ nhiệt, ngọn lửa trực tiếp, vật liệu cháy rơi, nổ bình chứa và gió mang tàn lửa. Khoảng cách này được xác định dựa trên bậc chịu lửa, chiều cao công trình, công năng sử dụng, loại vật liệu và mức nguy hiểm cháy.

Giải pháp ngăn cháy lan

Một đám cháy nhỏ có thể nhanh chóng lan rộng nếu công trình không có giải pháp ngăn cháy phù hợp. Do đó, tiêu chuẩn phòng cháy trong thiết kế xây dựng yêu cầu phải chia công trình thành các khoang cháy độc lập nhằm giới hạn phạm vi ảnh hưởng khi xảy ra sự cố. 

Yêu cầu về thoát nạn khi xảy ra sự cố cháy

Thống kê từ nhiều vụ cháy lớn cho thấy phần lớn nạn nhân tử vong không phải do bỏng mà do ngạt khói và không thể thoát khỏi công trình kịp thời. Vì vậy, hệ thống thoát nạn luôn được xem là một trong những nội dung quan trọng nhất của thiết kế PCCC. 

Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống phòng cháy chữa cháy trong công trình

Bên cạnh các yêu cầu về kết cấu và khả năng chịu lửa, hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) là hạng mục không thể thiếu trong mọi công trình. Một hệ thống được thiết kế đúng tiêu chuẩn sẽ giúp phát hiện cháy từ sớm, cảnh báo kịp thời, khống chế đám cháy ngay khi mới phát sinh và hỗ trợ quá trình thoát nạn, cứu hộ diễn ra an toàn. 

Hiện nay, việc thiết kế hệ thống PCCC chủ yếu căn cứ theo các tiêu chuẩn như TCVN 5738:2021 về hệ thống báo cháy tự động, TCVN 7336:2021 về hệ thống chữa cháy Sprinkler tự động, TCVN 3890:2023 về trang bị phương tiện PCCC và QCVN 06:2022/BXD (Sửa đổi 1:2023) về an toàn cháy cho nhà và công trình. 

Hệ thống báo cháy tự động

Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống báo cháy tự động trong thiết kế PCCC

Hệ thống báo cháy tự động là một trong những hạng mục quan trọng nhất trong thiết kế PCCC. Có nhiệm vụ phát hiện các dấu hiệu cháy như khói, nhiệt hoặc ngọn lửa ngay từ giai đoạn đầu, sau đó truyền tín hiệu đến trung tâm điều khiển để kích hoạt còi, chuông, đèn cảnh báo và các hệ thống liên quan. 

Yêu cầu thiết kế: Theo các tiêu chuẩn hiện hành, hệ thống báo cháy phải được thiết kế phù hợp với quy mô và công năng của công trình, đảm bảo khả năng phát hiện cháy nhanh, hoạt động ổn định và hạn chế tối đa tình trạng báo động giả. 

Vị trí lắp đặt đầu báo cháy: Đầu báo cháy cần được bố trí đúng vị trí để có thể phát hiện khói hoặc nhiệt ngay khi đám cháy mới phát sinh. Thông thường, đầu báo được lắp trên trần nhà vì đây là nơi khói và hơi nóng tập trung đầu tiên. 

Trung tâm báo cháy và thiết bị cảnh báo: Là nơi tiếp nhận toàn bộ tín hiệu từ các đầu báo và điều khiển hoạt động của hệ thống. Khi phát hiện sự cố, trung tâm sẽ xác định vị trí xảy ra cháy, đồng thời kích hoạt chuông báo cháy, còi, đèn chớp và các thiết bị cảnh báo khác để mọi người nhanh chóng sơ tán. 

Hệ thống chữa cháy tự động

Nếu hệ thống báo cháy có nhiệm vụ phát hiện sự cố thì hệ thống chữa cháy tự động sẽ trực tiếp khống chế hoặc dập tắt đám cháy ngay khi mới phát sinh. Đây là giải pháp giúp hạn chế cháy lan, giảm thiểu thiệt hại về tài sản và tăng cơ hội bảo vệ an toàn cho con người trước khi lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp có mặt. 

Tiêu chuẩn lắp đặt về hệ thống chữa cháy tự động an toàn cho con người khi lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp

Hệ thống Sprinkler: Là hệ thống chữa cháy tự động bằng nước được sử dụng phổ biến trong các công trình dân dụng và công nghiệp. Mỗi đầu phun Sprinkler đều được lắp bóng thủy tinh cảm biến nhiệt. 

Khi nhiệt độ tại khu vực xảy ra cháy đạt đến ngưỡng thiết kế (thường từ 68°C đến 93°C), bóng thủy tinh sẽ vỡ và nước được phun trực tiếp xuống khu vực có cháy.

Hệ thống chữa cháy vách tường: Được lắp đặt cố định bên trong công trình nhằm cung cấp nguồn nước chữa cháy cho lực lượng PCCC cơ sở hoặc lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp khi xảy ra sự cố. 

Hệ thống chữa cháy khí: Đối với các khu vực có nhiều thiết bị điện tử hoặc tài sản có giá trị cao, việc sử dụng nước có thể gây hư hỏng nghiêm trọng. Trong trường hợp này, hệ thống chữa cháy bằng khí là giải pháp phù hợp hơn. Một số loại khí chữa cháy được sử dụng phổ biến hiện nay gồm FM-200, Novec 1230, IG-541…

Hệ thống cấp nước chữa cháy

Hệ thống cấp nước chữa cháy là nguồn cung cấp nước cho toàn bộ thiết bị chữa cháy trong công trình như hệ thống Sprinkler, họng nước chữa cháy trong nhà, họng nước ngoài nhà và các phương tiện chữa cháy khác. 

Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống cấp nước chữa cháy trong công trình

Hệ thống này phải được thiết kế đảm bảo cung cấp đủ lưu lượng, áp lực và thời gian cấp nước theo yêu cầu của từng loại công trình. Nếu nguồn nước không đáp ứng tiêu chuẩn, các thiết bị chữa cháy sẽ không phát huy được hiệu quả khi xảy ra sự cố. 

Bể chứa nước chữa cháy: Có nhiệm vụ dự trữ nguồn nước phục vụ công tác chữa cháy trong trường hợp hệ thống cấp nước sinh hoạt hoặc nguồn nước bên ngoài không đáp ứng đủ nhu cầu. Dung tích bể được tính toán dựa trên quy mô công trình, mức độ nguy hiểm cháy, số lượng hệ thống chữa cháy sử dụng nước và thời gian chữa cháy theo tiêu chuẩn thiết kế. 

Máy bơm chữa cháy: Là thiết bị tạo áp lực để đưa nước từ bể chứa đến các hệ thống chữa cháy trong công trình. Đây là bộ phận quyết định khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống cấp nước chữa cháy. 

Họng nước chữa cháy: Là điểm kết nối giữa hệ thống cấp nước với vòi chữa cháy, phục vụ cho lực lượng PCCC cơ sở và lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp. Các họng nước phải được bố trí tại vị trí dễ quan sát, thuận tiện tiếp cận và không bị che khuất bởi vật cản.

Hệ thống hút khói và tăng áp

Tiêu chuẩn về thiết kế hệ thống hút khói và tăng áp đối với nhiều công trình cao tầng

Trong nhiều vụ hỏa hoạn, nguyên nhân gây thương vong chủ yếu không phải do ngọn lửa mà là do khói và khí độc lan nhanh trong công trình. Khói làm giảm tầm nhìn, gây ngạt và cản trở quá trình thoát nạn cũng như công tác cứu hộ. 

Vì vậy, hệ thống hút khói và tăng áp là hạng mục bắt buộc đối với nhiều công trình cao tầng, trung tâm thương mại, tầng hầm và các khu vực tập trung đông người. Có nhiệm vụ hút khói ra khỏi khu vực xảy ra cháy và ngăn khói lan sang các khu vực khác. 

Đồng thời, hệ thống tăng áp sẽ tạo áp suất dương trong buồng thang và hành lang thoát hiểm để ngăn khói xâm nhập, giúp người bên trong có thể di chuyển đến nơi an toàn. 

Theo các quy chuẩn hiện hành, hệ thống hút khói và tăng áp phải được thiết kế đồng bộ với hệ thống báo cháy và chữa cháy để tự động vận hành khi phát hiện sự cố. Một số yêu cầu cơ bản gồm: 

- Quạt hút khói phải có công suất phù hợp với diện tích và thể tích không gian cần bảo vệ.

- Hệ thống tăng áp phải duy trì áp suất đủ lớn để ngăn khói xâm nhập vào buồng thang thoát hiểm.

- Đường ống dẫn khói và cửa hút khói phải được bố trí hợp lý, đảm bảo hiệu quả thu gom khói.

- Quạt hút khói và quạt tăng áp phải có nguồn điện dự phòng để tiếp tục hoạt động khi mất điện.

- Hệ thống phải được kết nối với trung tâm báo cháy để tự động kích hoạt khi có tín hiệu cháy.

Tiêu chuẩn thiết kế lối thoát nạn và cứu nạn cứu hộ

Lối thoát nạn là hạng mục đặc biệt quan trọng trong tiêu chuẩn phòng cháy trong thiết kế xây dựng, giúp đảm bảo mọi người có thể di chuyển an toàn ra khỏi công trình khi xảy ra cháy. Thiết kế lối thoát nạn cần đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật và quy định hiện hành.

Tiêu chuẩn an toàn về thiết kế lối thoát nạn và cứu nạn cứu hộ giúp đảm bảo di chuyển an toàn

- Số lượng lối thoát nạn tối thiểu: Mỗi công trình phải bố trí số lượng lối thoát nạn phù hợp với diện tích, số tầng và số lượng người sử dụng nhằm đảm bảo khả năng sơ tán nhanh chóng.

- Chiều rộng hành lang, cầu thang thoát hiểm: Hành lang và cầu thang phải có chiều rộng đáp ứng tiêu chuẩn thiết kế, đảm bảo đủ khả năng thoát người khi xảy ra sự cố khẩn cấp.

- Cửa chống cháy và buồng thang thoát hiểm: Cửa chống cháy và buồng thang kín giúp ngăn lửa, khói lan vào lối thoát nạn, tạo điều kiện an toàn cho quá trình sơ tán.

- Đèn chỉ dẫn thoát nạn và chiếu sáng sự cố: Hệ thống đèn chỉ dẫn và đèn chiếu sáng sự cố phải hoạt động ổn định khi mất điện, giúp người trong công trình dễ dàng xác định hướng thoát hiểm.

- Yêu cầu đối với công tác cứu nạn cứu hộ: Thiết kế công trình cần đảm bảo lực lượng cứu nạn cứu hộ có thể tiếp cận nhanh chóng, đồng thời bố trí các khu vực tập kết và lối tiếp cận phục vụ công tác cứu hộ khi cần thiết.

Quy trình thẩm duyệt, kiểm tra và nghiệm thu PCCC

Sau khi hoàn thiện thiết kế, công trình phải trải qua quá trình thẩm duyệt, kiểm tra và nghiệm thu PCCC trước khi đưa vào sử dụng. Đây là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo công trình đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định pháp luật về phòng cháy chữa cháy. 

Các quy trình thẩm duyệt, kiểm tra và nghiệm thu PCCC trước khi đưa vào sử dụng

Hồ sơ thiết kế PCCC cần chuẩn bị: Bao gồm đầy đủ bản vẽ hệ thống phòng cháy chữa cháy, thuyết minh thiết kế, tài liệu kỹ thuật của thiết bị, các văn bản pháp lý liên quan và những tài liệu theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Quy trình thẩm duyệt thiết kế: Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá sự phù hợp của phương án thiết kế với các quy chuẩn và tiêu chuẩn PCCC hiện hành. Nội dung thẩm duyệt chủ yếu bao gồm: 

- Giải pháp ngăn cháy lan.

- Hệ thống báo cháy và chữa cháy.

- Lối thoát nạn.

- Hệ thống cấp nước chữa cháy.

- Điều kiện phục vụ cứu nạn cứu hộ.

Kiểm tra trong quá trình thi công: Trong quá trình thi công, hệ thống phòng cháy chữa cháy cần được kiểm tra định kỳ nhằm đảm bảo việc lắp đặt đúng theo hồ sơ đã được phê duyệt và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật.

Nghiệm thu hệ thống PCCC trước khi đưa vào sử dụng: Sau khi hoàn thành thi công, toàn bộ hệ thống phải được kiểm tra, chạy thử và nghiệm thu trước khi công trình chính thức đưa vào khai thác. Chỉ những công trình đạt yêu cầu mới được phép đưa vào sử dụng.

Kiểm tra định kỳ sau nghiệm thu: Sau khi công trình đi vào hoạt động, hệ thống phòng cháy chữa cháy cần được kiểm tra, bảo dưỡng và thử nghiệm định kỳ nhằm duy trì khả năng hoạt động ổn định và sẵn sàng xử lý khi có sự cố.

Vai trò của thiết bị bảo hộ lao động trong công tác PCCC

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng cháy chữa cháy và phù hợp với thực tế phát triển của các loại hình công trình, nhiều quy định về PCCC đã được bổ sung và điều chỉnh trong thời gian gần đây. 

Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và nhà thầu cần cập nhật các quy định mới để đảm bảo công trình đáp ứng yêu cầu pháp luật và thuận lợi trong quá trình thẩm duyệt, nghiệm thu. 

Các thiết bị bảo hộ lao động đóng vai trò quan trọng trong PCCC

Quần áo chống cháy: Được sản xuất từ vật liệu chịu nhiệt, giúp bảo vệ cơ thể trước ngọn lửa, nhiệt độ cao và tia bức xạ nhiệt trong quá trình chữa cháy.

>>> THAM KHẢO SẢN PHẨM: Quần Áo Chịu Nhiệt Độ Cao 500 - 1500 Độ C - AN TOÀN VIỆT

Mũ bảo hộ chống cháy: Mũ bảo hộ có khả năng chịu nhiệt và chống va đập, giúp bảo vệ vùng đầu trước các tác động từ vật rơi, nhiệt độ cao và môi trường làm việc nguy hiểm.

Găng tay chống cháy: Găng tay chuyên dụng giúp bảo vệ bàn tay khỏi nhiệt độ cao, tia lửa và các vật sắc nhọn, đồng thời tạo sự linh hoạt khi thao tác với thiết bị chữa cháy.

>>> THAM KHẢO SẢN PHẨM: Găng tay chống cháy KTN700 Korea

Giày bảo hộ chống nhiệt: Giày bảo hộ chống nhiệt giúp bảo vệ bàn chân khỏi bề mặt nóng, vật sắc nhọn và nguy cơ trơn trượt trong quá trình làm việc tại hiện trường.

Mặt nạ phòng độc và thiết bị bảo vệ hô hấp: Mặt nạ phòng độc giúp lọc khói, bụi và khí độc, đảm bảo người sử dụng có thể hô hấp an toàn trong môi trường nhiều khói hoặc thiếu oxy.

Thiết bị thoát hiểm khẩn cấp: Các thiết bị như dây thoát hiểm, mặt nạ thoát hiểm, đèn pin cứu hộ và thang dây hỗ trợ người trong công trình nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm khi xảy ra cháy.

>>> THAM KHẢO SẢN PHẨM: Thiết Bị Phòng Cháy Chữa Cháy Đầy Đủ, Giá Cạnh Tranh 2025

Qua bài viết trên, An Toàn Việt đã tổng hợp những nội dung quan trọng về tiêu chuẩn phòng cháy trong thiết kế xây dựng. Hy vọng bài viết sẽ giúp doanh nghiệp và chủ đầu tư áp dụng đúng quy định để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đảm bảo an toàn. An Toàn Việt tự hào là đơn vị cung cấp thiết bị phòng cháy chữa cháy, thiết bị bảo hộ lao động và giải pháp an toàn công trình chất lượng cao. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc xây dựng môi trường làm việc an toàn và tuân thủ đầy đủ các quy định hiện hành.